borstkanker en kinderwens

Belangrijk om te weten:

  • dit is een experimentele toepassing
  • invriezen van eierstokweefsel is alleen mogelijk voor vrouwen jonger dan 36 jaar
  • alleen mogelijk wanneer de kans op vervroegde  overgang na de behandeling van borstkanker meer dan 50% is
  • alleen mogelijk bij borstkanker vanuit melkgang-cellen (niet bij borstkanker vanuit melkklieren)
  • de chemokuur hoeft niet uitgesteld te worden

 

De buitenste laag van de eierstok bevat de voorraad onrijpe eiblaasjes met de eicellen. Bij deze ingreep wordt een van de twee eierstokken tijdens een operatie verwijderd. De buitenste laag van de eierstok wordt in kleine delen ingevroren en bewaard (figuur 1 en 2). Na afronding van de behandeling van borstkanker wordt in overleg met uw internist-oncoloog het eierstokweefsel ontdooid en teruggeplaatst in de eierstok die niet verwijderd is. Als het eierstokweefsel het invriezen, ontdooien en terugplaatsen heeft overleefd, dan kan de menstruele cyclus weer op gang komen en is er weer kans om zwanger te worden.

Er bestaan verschillende soorten borstkanker. De meest voorkomende soort begint in de cellen van de melkgangen (ductaal carcinoom). Bij deze soort borstkanker is er slechts een hele kleine kans op uitzaaiingen naar de eierstokken en is het invriezen en later terugplaatsen van het eierstokweefsel in principe mogelijk. Bij de minder vaak voorkomende soort begint de borstkanker in de melkklieren (lobulaire carcinoom). Het invriezen van eierstokweefsel is bij het lobulaire carcinoom niet mogelijk, omdat hierbij de kans op uitzaaiingen naar de eierstok groot is.

Experimentele ingreep                                                                   
Het invriezen van eierstokweefsel is in dit stadium in Nederland een experimentele ingreep en wordt voorlopig alleen in onderzoeksverband toegepast. De regels die hiervoor gelden, zijn vastgelegd in een protocol dat door de medisch-ethische commissie van een ziekenhuis is goedgekeurd. De techniek van het invriezen van eierstokweefsel wordt sinds 2000 in Nederland toegepast.

De ingreep
Het wegnemen van een eierstok gebeurt tijdens een kijkoperatie onder algehele anaesthesie. Er wordt voor het invriezen van eierstokweefsel geen grote buikoperatie gedaan, zolang het een experimentele toepassing is. Voor deze ingreep is een ziekenhuisopname van één tot twee dagen nodig. Bij de operatie worden drie sneetjes van een tot twee centimeter in de buik gemaakt. Eén eierstok wordt verwijderd, de andere eierstok blijft in de buik. De chemotherapie mag binnen twee tot drie dagen na de operatie gestart worden.

De invries- en bewaarprocedure
Na verwijdering van de eierstok wordt de buitenste laag, met daarin de voorraad onrijpe eiblaasjes, in kleine stukjes gesneden. Dit weefsel wordt ingevroren en bewaard in vloeibare stikstof. Waarschijnlijk kunnen onrijpe eicellen bij deze temperatuur onbeperkt worden bewaard. Door het invriezen en ontdooien raakt altijd een deel van de eicellen beschadigd. Daarom zullen er altijd minder eicellen worden teruggeplaatst dan zijn ingevroren.

Complicaties
Bij een kijkoperatie treden heel soms beschadigingen aan urinewegen, darmen of bloedvaten op. Bij iedere operatie is er een klein risico op het ontstaan van een infectie of trombose. De risico's van algehele anaesthesie zijn erg klein als er geen bijkomende risicofactoren zijn.

Terugplaatsing van het eierstokweefsel
Na het beëindigen van de behandeling van borstkanker wordt duidelijk of u in de overgang bent gekomen of niet. Als u in de overgang blijkt te zijn gekomen, wordt besloten of, en zo ja wanneer het ingevroren eierstokweefsel wordt ontdooid en teruggeplaatst. In een beperkt aantal gevallen komt het voor dat de achtergebleven eierstok na de behandeling voor kanker nog functioneert. Deze eierstok zorgt dan iedere maand voor een eicel, die bevrucht zou kunnen worden. De menstruele cyclus gaat door tot de eicelvoorraad op is. Tot die tijd is er nog steeds kans op een spontane zwangerschap. Bij de terugplaatsing worden tijdens een operatie stukjes ontdooid eierstokweefsel in het kapsel van de achtergebleven eierstok geplaatst (figuur 3). Hiervoor is ook weer een ziekenhuisopname van 1 tot 2 dagen nodig. 
Als het  teruggeplaatste eierstokweefsel levensvatbaar is, komt de menstruele cyclus weer op gang. Als er een eisprong plaatsvindt, is er weer kans op een natuurlijke zwangerschap. Om de kans op zwangerschap te verhogen is soms een ivf-behandeling nodig.

De kans op succes
Wereldwijd is een klein aantal kinderen geboren na het terugplaatsen van ontdooid eierstokweefsel. In Nederland is nu één keer eierstokweefsel ontdooid en teruggeplaatst.

Waar in Nederland
Het invriezen van eierstokweefsel gebeurt  in vier universitaire centra in Nederland: Universitair Medisch Centrum Groningen, Erasmus MC Rotterdam,                           Leids Universitair Medisch Centrum, Universitair Medisch Centrum St Radboud Nijmegen. Voor meer informatie zie ook www.nnf-info.nl